Vuurwerkangst bij uw hond of kat: zo helpt u uw dier door oud en nieuw

Is uw hond of kat bang voor vuurwerk, dan begint de hulp niet op 31 december maar weken eerder. Wat het meeste effect heeft: op tijd beginnen met wennen aan vuurwerkgeluid, een vaste schuilplek in huis, uw kat binnenhouden en uw hond overdag en aan de lijn uitlaten. Troosten mag gewoon. Raakte uw dier vorig jaar in paniek, bespreek dan in november al met uw dierenarts of medicatie nodig is. Hieronder leest u hoe u angst herkent, wat u wanneer doet en wat u kunt verwachten van vesten, feromonen en supplementen.

Angst voor vuurwerk komt veel voor. In een enquête van de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht onder ruim 3.600 eigenaren zei meer dan driekwart dat vuurwerk angst of stress geeft bij hun dier. Ongeveer 5% van de honden en bijna 10% van de katten was na vuurwerk weleens weggelopen.

Waarom zijn honden en katten bang voor vuurwerk?

Honden en katten horen beter dan wij, ook hogere tonen. Daar komen de lichtflitsen en de kruitlucht bij, en vuurwerk is onvoorspelbaar: een dier weet niet wanneer de volgende knal komt of waar die vandaan komt.

Volgens de Gedragskliniek voor Dieren in Utrecht spelen aanleg en de eerste levensweken een rol. Een pup die tussen 3 en 12 weken rustig aan allerlei geluiden is gewend, kan er later beter tegen. Ook één heftige ervaring kan genoeg zijn. Bij sommige dieren breidt de angst zich daarna uit naar onweer of een dichtslaande deur. Wordt uw oudere hond ineens bang voor knallen, laat dan ook naar pijn kijken. Pijn wordt in verband gebracht met meer gevoeligheid voor geluid. Meer daarover leest u in ons artikel over gewrichtspijn bij honden herkennen.

Hoe herkent u vuurwerkangst?

Honden en katten laten angst verschillend zien. In de Utrechtse enquête zochten honden vooral contact met hun eigenaar, terwijl katten zich vaker verstopten. Een kat die stil onder het bed ligt, is dus niet per se rustig.

Signalen bij de hond

• staart laag, oren plat naar achteren, grote pupillen;
• trillen en hijgen zonder het warm te hebben;
• onrustig heen en weer lopen en niet willen eten;
• lippen likken, gapen of een voorpoot optillen;
• blaffen, janken, krabben aan deuren of proberen weg te rennen.

Signalen bij de kat

• verstoppen, vaak op een hoge of donkere plek;
• laag bij de grond lopen, oren plat, grote pupillen;
• blazen of grommen als u te dichtbij komt;
• niet eten of de kattenbak niet gebruiken;
• na afloop dagen schrikachtig blijven.

Voorbereiding: begin weken van tevoren

Wennen aan vuurwerkgeluid

In een overzicht van het wetenschappelijk bewijs uit 2023 kwamen geluidstraining en ontspanningsoefeningen er het beste uit. Bij pups lijkt zo’n training vuurwerkangst goed te kunnen voorkomen. Kies bij een cursus voor een gediplomeerde gedragstherapeut. Zo pakt u het thuis aan:

• Start op tijd: reken op minstens zes weken, liever al vanaf september.
• Begin zacht: speel een opname van vuurwerk af op een volume dat u zelf nauwelijks hoort.
• Koppel het aan iets fijns: geef iets lekkers, speel samen of geef het eten terwijl het geluid aanstaat.
• Kort en vaak: een paar keer per dag een paar minuten.
• Bouw langzaam op: zet het volume pas harder als uw dier ontspannen blijft. Ziet u angst, ga dan terug naar zachter.

Schuilplek en chip

Richt in een rustige kamer een plek in waar uw dier zich veilig voelt: een bench met een deken erover, of voor uw kat een doos of kast met een kleedje. Laat uw dier er vooraf al aan wennen. Zet voor uw kat een kattenbak, eten en water in de buurt, omdat een bange kat vaak niet door het huis wil lopen.

Honden moeten in Nederland gechipt en geregistreerd zijn. Voor katten is een chipplicht gepland vanaf 2028, maar een chip is nu al de beste kans om een weggelopen kat terug te krijgen. Controleer of uw adres en telefoonnummer in de databank kloppen.

Tijdlijn: wat doet u wanneer?

De laatste dagen en oudejaarsavond

In Nederland wordt al lang voor de jaarwisseling geknald. Meer dan de helft van de eigenaren in de Utrechtse enquête hoorde al vanaf september vuurwerk. Houd deze maatregelen daarom ook de dagen ervoor en erna aan:

• Kat binnenhouden: laat uw kat een paar dagen voor oud en nieuw niet meer naar buiten en sluit het kattenluik.
• Hond op tijd uitlaten: maak overdag een lange wandeling op een rustige plek. Ga ’s avonds alleen kort naar buiten.
• Altijd aan de lijn: ook een hond die altijd terugkomt, kan bij een knal wegrennen. Controleer of de halsband niet over de kop kan schuiven, of maak de lijn vast aan tuig en halsband samen.
• Ramen en gordijnen dicht: dat dempt het geluid en houdt de flitsen buiten. Doe het licht aan.
• Achtergrondgeluid en afleiding: zet de radio of tv aan op een rustige zender en geef een kauwartikel of voerspelletje.

Wel of niet troosten?

Lange tijd was het advies om een bange hond te negeren, omdat u de angst anders zou belonen. De meeste gedragsdeskundigen zien dat inmiddels anders. Angst is een emotie en geen trucje om aandacht te krijgen. Steun van iemand die het dier vertrouwt, helpt juist om sneller rustig te worden.

De Gedragskliniek voor Dieren adviseert: laat uw dier bij u liggen als het daarvoor kiest, praat gewoon en ga door met wat u normaal ook doet. Haal uw kat niet onder het bed vandaan en stuur uw hond niet weg als hij bij u wil zijn. Straf nooit. In een Zwitsers onderzoek onder ruim 1.200 hondeneigenaren ging iets lekkers geven of samen spelen tijdens de knallen samen met minder angst.

Helpen een angstvest, feromonen of supplementen?

Het bewijs voor deze hulpmiddelen is zwak. Bij echte angst zijn ze niet genoeg als enige maatregel:

• Druk- of angstvest: een systematisch overzicht uit 2024 vond maar vier bruikbare studies, met hooguit een klein effect. Het kan geen kwaad als uw dier het prettig vindt.
• Feromonen: verdampers of halsbanden met een rustgevende geurstof. Eigenaren zagen er niet vaker effect van dan bij een placebo te verwachten is.
• Supplementen en kruiden: volgens het overzicht uit 2023 waarschijnlijk niet voldoende om vuurwerkangst te behandelen.

Medicatie: alleen via de dierenarts, en op tijd

Raakt uw dier ondanks de voorbereiding in paniek, dan kan medicatie helpen. Voor honden zijn er middelen die speciaal voor angst door geluid zijn geregistreerd. Voor katten bestaat zo’n middel niet, de dierenarts kiest dan een middel dat voor katten veilig is. Sommige middelen moeten al een paar dagen van tevoren gestart worden.

Maak daarom in november een afspraak, zodat u het middel vooraf een keer kunt uitproberen. Wat zo’n consult kost, ziet u in ons overzicht van wat een dierenarts kost voor uw hond of kat. Houd rekening met het volgende:

• medicatie neemt de angst niet helemaal weg;
• uw dier kan wankel of suf worden, houd het binnen en onder toezicht;
• geef het middel voordat het vuurwerk begint, want bij een dier dat al in paniek is werkt het slechter;
• gebruik geen oude of online gekochte kalmeringsmiddelen; sommige maken uw dier slap terwijl de angst blijft;
• geef nooit medicijnen voor mensen, die kunnen giftig zijn voor dieren.

Gevaren rond oud en nieuw

Het grootste risico is weglopen. Een bange hond glipt uit zijn halsband of springt over een hek, een kat rent soms de weg op. Ook verwondingen komen voor, door krabben aan deuren of door vuurwerk dat te dichtbij afgaat.

Op nieuwjaarsdag liggen er overal resten. In vuurwerk zitten stoffen die de maag en darmen irriteren of giftig zijn, dus houd uw hond nog een paar dagen kort aan de lijn. Pas ook op met etensresten: oliebollen en kerststol bevatten vaak rozijnen, en die zijn giftig voor honden. Lees meer in ons artikel over chocolade, druiven en xylitol. Heeft uw hond na de jaarwisseling dunne ontlasting, dan kan dat door de spanning komen. Daarover gaat ons artikel over diarree bij een hond door stress.

Uw dier is weggelopen: wat nu?

• Zoek eerst het hele huis af: een bange kat zit soms achter de wasmachine of in een kast.
• Meld uw dier als vermist bij de databank van de chip. Een dierenarts of asiel die het dier scant, ziet dan dat het wordt gezocht.
• Plaats een oproep op een website voor vermiste dieren, zoals Amivedi, en in lokale groepen op sociale media, met foto en telefoonnummer.
• Bel dierenartsen, asielen en de dierenambulance in de buurt en vraag buren in schuren en garages te kijken.
• Ga terug naar de plek waar uw hond wegliep. Honden komen vaak terug naar de plek waar ze hun baas het laatst zagen.

Is uw dier gewond of aangereden, bel dan direct een dierenarts. Rond de feestdagen is dat vaak de spoeddienst. Wat dat kost, leest u in ons artikel over de kosten van een spoedconsult.

Wanneer naar de dierenarts?

• uw dier raakte vorig jaar in paniek, verwondde zichzelf of sloopte dingen;
• de angst wordt elk jaar erger of breidt zich uit naar andere geluiden;
• uw dier blijft na de jaarwisseling dagen verstoppen, eet niet of durft niet naar buiten;
• uw oudere dier wordt ineens bang voor geluid;
• uw hond heeft vuurwerkresten gegeten of uw dier is gewond.

Bij ernstige angst kan de dierenarts u doorverwijzen naar een gedragsdierenarts of gedragstherapeut.

Veelgestelde vragen

Kan ik mijn kat op oudejaarsavond buiten laten?

Liever niet. Houd uw kat al een paar dagen voor oud en nieuw binnen en ook een paar dagen erna, omdat er dan ook geknald wordt. Zorg binnen voor een kattenbak, eten, water en verstopplekken.

Hoe lang blijft een dier bang na vuurwerk?

Bij ongeveer de helft van de dieren in de Utrechtse enquête was de angst binnen een half uur na de knallen voorbij. Bij ongeveer een derde duurde het langer. Sommige dieren willen nog weken niet goed naar buiten. Duurt het lang, neem dan contact op met uw dierenarts.

Mijn pup maakt zijn eerste oud en nieuw mee. Waar let ik op?

Veel pups zijn rond de jaarwisseling een half jaar oud en zitten dan in een gevoelige fase. Begin op tijd met rustig wennen aan geluiden. Kunt u met uw pup naar een plek met weinig vuurwerk, dan is dat volgens de Gedragskliniek voor Dieren de beste keuze.

De informatie in dit artikel is gebaseerd op adviezen van de Gedragskliniek voor Dieren en de Apotheek van de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht, een enquête van dezelfde faculteit onder eigenaren, wetenschappelijke overzichtsstudies naar geluidsangst bij honden en informatie van de Rijksoverheid over het chippen van huisdieren, peildatum oktober 2026. dierenkliniek-ermelo.nl is een informatieplatform en geen dierenartsenpraktijk. Bespreek medicatie en de aanpak van ernstige angst altijd met uw eigen dierenarts.