Infectieziekten: vaccineren of titeren?

In deze tijd zijn we al bijna vergeten hoe het ooit was: grote aantallen honden en katten die ziek werden en dood gingen aan ernstige besmettelijke ziekten. In veel andere landen is dit helaas nog de orde van de dag. Dat wij deze ziekten zo zelden zien komt door de hoge beschermingsgraad door het vaccineren van onze honden en katten. In de samenleving is er bij mens en dier een toenemende tendens naar minder of zelfs niet vaccineren. Zo kan het dat er jaarlijks weer grote uitbraken van kattenziekte zijn wat in een dichtbevolkt land als Nederland beter voorkomen kan worden.

Foto van dokter kristel met een kittenBescherming

Optimale bescherming tegen veel voorkomende gevaarlijke infecties wordt bereikt door vaccinaties op het juiste moment en aangepast aan de levensomstandigheden van het huisdier. Vaccineren is dus maatwerk. De dierenarts zal in overleg met de eigenaar er naar moeten streven de voor het individuele dier optimale bescherming te bewerkstelligen. Voor een bezoek aan het buitenland is een rabiës vaccinatie verplicht . Dit vaccin is 3 jaar geldig en voor internationaal verkeer worden titers in plaats van vaccins niet geaccepteerd. De vaccinaties voor Hepatitis , Parvovirus en hondenziekte slaan pas aan als er geen of heel lage aanwezige antistoftiters zijn. Het kan dus zinvol zijn door middel van een titerbepaling vast te stellen hoe hoog de afweer is en of een enting überhaupt nodig is. Dit geldt voor volwassen honden en voor pups. Zijn de aanwezige titers hoog genoeg dan is er genoeg afweer. De huidige in house titerbepaling is betrouwbaar genoeg om meer op maat te kunnen vaccineren.

Vaccin

Voor ziekten veroorzaakt door bacteriën zoals de ziekte van Weil en deels kennelhoest duurt de afweer niet langer dan een jaar. Indien we dieren hiervoor willen of moeten (kennelhoest i.v.m. eventueel pensionbezoek) vaccineren is een jaarlijkse vaccinatie noodzakelijk. De ziekte van Weil heeft de laatste jaren een ander gezicht gekregen . Het komt vaker voor bij mens en dier en de verwekkers zijn andere soorten dan voorheen. Het vaccin is daarom aangepast om te beschermen tegen de meest voorkomende ziekteverwekkers.
Het zeer toegenomen internationale verkeer van dieren brengt een risico met zich mee van import van ziekten. Overleg met uw dierenarts wat voor uw hond of kat de beste weg zou zijn naar een optimale bescherming, niet alleen van uw eigen dier maar ook voor de dieren om u heen. Niet alle dieren kunnen gevaccineerd worden en zij lopen een risico als er veel onbeschermde dieren in hun omgeving zijn.

Infectieziekten, feiten en fabels

Met meer dan 30 jaar ervaring in de gezelschapsdierenpraktijk krijg je een aardig beeld van de ontwikkeling in de tijd. Wat je dan ziet gebeuren is dat sommige onderwerpen van tijd tot tijd actueel in de discussie staan om daarna weer te verstommen. Soms is daar een aanleiding voor en andere keren is de discussie gewoon opeens weer levendig. Tijd om de infectieziekten eens bij de kop te pakken, in samenvatting de stand van zaken belichten en zo feiten en fabels te scheiden. Te vaak komen we discussie en standpunten tegen die de gezondheid van het dier kunnen schaden.

Wat zijn infectieziekten

Een infectieziekte is een ziekte waarbij ziekteverwekkers het lichaam binnendringen en al of niet ziekteverschijnselen opwekken. In deze beschouwing beperken we ons tot bacteriën en virussen, deze veroorzaken respectievelijk bacteriële- of virale infecties.

Wat zijn de veroorzakers van infectieziekten

In principe kunnen vele micro-organismen een infectieziekte opwekken, zo kennen we bacteriën, virussen, eencelligen, prionen en vele parasieten.

Wat zijn de gevolgen van infectieziekten?

De gevolgen kunnen enorm variëren en heel zwart wit is alles mogelijk tussen geen klinische symptomen, de infectie gaat onopgemerkt voorbij, tot de dood als gevolg.
Dit is niet altijd afhankelijk van het micro-organisme, hier spelen meer factoren een rol bij:

Natuurlijke afweerFoto cocker spaniel in de buitenlucht

De natuurlijke afweer is zeer belangrijk, deze wordt ook wel de weerstand genoemd. De weerstand is een enorm complex van lichaamsprocessen die bij goed functioneren vele infecties en zelfs tumorcellen de baas kunnen. Met name vanwege dit laatste wordt veel wetenschappelijk onderzoek op dit vlak verricht en methoden die de weerstand kunnen helpen om beter en gerichter tumorcellen aan te vallen zullen zeker successen gaan boeken.

 

Kunstmatige afweer

Normaal gesproken bouwt de natuurlijke afweer geleidelijk aan een “geheugen” op. Infecties die overleefd worden die worden als het ware opgeslagen in het geheugen en als hetzelfde type infectie zich opnieuw voordoet vindt er een snelle en massale respons plaats van de afweer waarmee de infectieziekte krachtig wordt aangepakt. Tegen, in principe dodelijke ziekten, kan de weerstand geen geheugen opbouwen. Omdat we mens en dier toch willen beschermen tegen deze ziekten zijn vaccins ontwikkeld die lijken op het dodelijke micro-organisme maar geen schadelijke gevolgen hebben. De weerstand maakt echter meteen een geheugen aan en een massa antistoffen. Als nu het dodelijk micro-organisme het lichaam binnendringt wordt het meteen massaal aangepakt en vernietigd. Natuurlijk kan dit nog steeds gepaard gaan met heftige ziekteverschijnselen. Vaccins voorkomen verschijnselen of zwakken deze af zodat de gevolgen van de infectie beperkt blijven. Vaccins wekken dus een “kunstmatige” afweer op.

Factoren die de weerstand beïnvloeden

Stress”, een ander woord voor “belasting” kan de weerstand ondermijnen. Deze belasting kan zowel van geestelijke als van lichamelijke oorsprong zijn. Omdat deze factoren veelal onzichtbaar zijn is het effect ook niet zichtbaar. Wel is algemeen bekend dat de “vatbaarheid” bij de mens toeneemt bij te weinig slaap en zware arbeid of mentale belasting.

Van voeding is algemeen bekend dat een goede voeding de basis is voor de gezondheid. Iedereen kent het belang van vitaminen, mineralen, eiwitten en vetzuren voor een goede gezondheid. Onderzoek heeft uitgewezen dat de effectiviteit van de afweer mede afhankelijk is van de kwaliteit van de voeding. Onjuiste en/of onvolledige voeding zwakken zowel de natuurlijke als kunstmatige weerstand af of belemmeren de opbouw. Helaas zijn er vrijwel geen kwaliteitsregels voor diervoeding, de consument kan nauwelijks op de verpakking waarnemen of het volledige diervoeding (bevat alles wat een dier nodig heeft voor een gezond leven) en wat voor kwaliteit het is. Voedersupplementen zijn nog meer “vrijgelaten” door de wetgeving. Een hoop dierenleed zou voorkomen kunnen worden door een strengere wetgeving!

Leeftijd van het dier is ook van invloed. Jongere dieren zijn zeer gevoelig omdat ze het geheugen nog aan het opbouwen zijn, daarom worden deze ook vaker gevaccineerd. Oudere dieren hebben meer moeite om hun weerstand op peil te houden, hier liggen meerdere factoren aan ten grondslag. Gerichte vaccinaties kunnen hier een langer leven bewerkstelligen.

Wat zijn de ontwikkelingen inzake infectieziekten

Van tijd tot tijd wordt de dierenwereld opgeschrikt door infectieziekten die op kunnen duiken door transport van mens en dier, door klimaatveranderingen waardoor overbrengers zich in nieuwe gebieden kunnen vestigen en door plotselinge mutaties of resistentie waardoor vaccinaties en andere therapieën ineens niet of minder werkzaam zijn. Iedereen heeft wel gehoord van de “Dolle koeienziekte” (BSE), Vogelgriep, Hondsdolheid, Varkenspest, Parvo, ziekte van Lyme. Bij de mens is bijvoorbeeld het Zika-virus heel actueel door de verspreiding van de overbrenger.
Bij de herkenning zult u zich ook realiseren dat er een verband is tussen de gezondheid van mens en dier, sommige van deze ziekten kunnen mens en dier treffen!!

Regelmatig duiken nieuwe bedreigende infectieziekten op: op dit moment worden sinds kort de rendieren en elanden in Noorwegen bedreigd door het TSE-virus, massale sterfte ligt op de loer. Ook is er bedreiging voor onze wilde en tamme varkens vanuit het Oosten omdat het Afrikaanse varkenspest virus aan een opmars bezig is.

In Nederland lijkt het er op dat er met name bij importhonden meer kans bestaat op ziekte. Het vaccinatiebeleid bij de ouderdieren schiet regelmatig te kort, voeding is een vraag en het transport doet niet veel goeds voor de weerstand.

Met afnemende vaccinatiebereidheid in Nederland stijgt het aantal ongevaccineerde dieren, dit verhoogt de kans op een uitbraak en als er een uitbraak komt zal deze zich razendsnel verspreiden via de onbeschermde dieren.

Wat zijn de ontwikkelingen inzake de preventie

In feite lopen we altijd achter de feiten aan, tegen de tijd dat een nieuw vaccin is ontwikkeld kan een infectieziekte zijn verwoestende werk hebben gedaan, denk maar aan het Ebolavirus bij de mens in Afrika. Soms kan je wel een uitbraak of ziekten indammen in landen waar het virus nog moet komen, zo is enige tijd een L3/L4 vaccin tegen bepaalde varianten van de ziekte van Weil beschikbaar gekomen, in Nederland is nog geen duidelijke uitbraak geweest, in Duitsland al wel.

De vaccinontwikkeling gaan door en ze worden steeds slimmer en beter maar het blijft een race tegen de klok.

Wat zijn de ontwikkelingen inzake de behandeling

Veel virusziekten zijn slechts symptomatisch te behandelen. Met de moderne diergeneeskundige zorg is veel mogelijk. Zo worden pups ook wel van Parvo gered maar een blijvende darmwandbeschadiging handicapt ze voor het latere leven, ze zullen snel last hebben van verteringsstoornissen bijvoorbeeld.
Bacteriële ziekten worden onder andere met antibiotica behandeld maar de therapie is niet altijd succesvol. Zo zijn longontstekingen (Kennelhoest), bij sommige rassen met name, vrij snel levensbedreigend.Dokter Paul met een Duitse Dog

Advies voor de gemiddelde hond

In de moderne diergeneeskunde is vaccineren echt maatwerk geworden. Het ras, eventuele aandoeningen, medicijngebruik, gebruiksdoel, het speelt allemaal een rol.
Risico van het oplopen van een virusinfectie is ook een belangrijke factor, daarom worden honden die naar het pension gaan ook steevast gevaccineerd.
Bij dierenkliniek woedt soms de discussie of ongevaccineerde dieren nog wel in de opname en/of OK mogen worden toegelaten. Zij zouden immers een besmetting bij zich kunnen dragen die verzwakte dieren zouden kunnen treffen.
Met het zogenaamde “titeren” kan van een aantal ziekten de hoeveelheid antistoffen in het bloed bepaald worden. Helaas kan dit niet voor alle ziekten en is een bepaalde titer ook niet altijd een garantie voor voldoende weerstand.

Nogmaals, vaccineren is maatwerk, overleg met uw dierenarts wat voor uw hond in uw situatie het beste is. In principe redden vaccins levens, ook bij dieren. Zijn er medische bezwaren tegen vaccinatie dan zal de dierenarts met u een alternatief scenario moeten bedenken wat uw hond de beste kans biedt op een gezond en lang leven!
-Bob & Martine Carrière, dierenartsen