Amputatie

Amputatie, een keuze voor het leven!

In het dagelijkse leven sta je er niet zo bij stil maar het kan je zomaar overkomen dat je voor de keus wordt gesteld. Je trouwe viervoeter kan een ongeluk overkomen of een aandoening krijgen waarbij amputatie opeens een optie is en dan moet je als eigenaar de beslissing nemen wat te doen. Amputatie is een keuze voor het leven: soms redt je het leven ermee, altijd is het een beslissing met een levenslang onomkeerbaar gevolg.
Al met al een om de zaken eens op een rijtje te zetten en voor jezelf te kijken hoe je zou beslissen, let wel, nu kan je er rustig over nadenken, als het moment daar is dan is helder denken niet altijd even eenvoudig……..

Amputatie, wat is het?

Amputatie betekent in strikt medische zin: “gehele of gedeeltelijke chirurgische afzetting van een lichaamsdeel”.
De diergeneeskunde is tegenwoordig zo ver gevorderd dat zelfs zeer zware operaties goed en veilig uitgevoerd kunnen worden waardoor de prognose wat dat betreft gunstig is. Door uistekende bewakingsapparatuur, moderne anesthesieën, goede operatiekamers en kundige veterinair chirurgen kan veel bereikt worden. In onze Westerse maatschappij als normaal beschouwd, voor andere landen verbazingwekkend dat hier OK’s staan voor dieren die elders nog niet eens beschikbaar zijn voor mensen.
Kortom, medisch-technisch gezien schuiven de grenzen steeds verder op dus hier zijn steeds minder belemmeringen.
Door goede verzekeringen worden dit soort ingrepen vergoed (lees natuurlijk wel de kleine lettertjes!) dus ook financiële belemmeringen zijn weggenomen mits uw viervoeter verzekerd is.

Wat rest bij de besluitvorming is de prognose en emotionele invloeden, we zullen eerst eens wat redenen voor amputatie nader bekijken, een greep uit de dagelijkse kliniek!

Redenen voor amputatie

Tumor
Dit is een veel voorkomende oorzaak voor een amputatie. Het betreft ofwel tumoren die de functionaliteit van de extremiteit zodanig aantasten dat ingrijpen noodzakelijk wordt. U kunt hierbij denken aan een tumor die alsmaar groter wordt en op die manier steeds meer in de weg gaat zitten, pijn veroorzaakt en/of de functie belemmert.
Anderzijds kan na onderzoek gebleken zijn dat het een kwaadaardige tumor betreft met het risico van uitzaaien zodat zo snel mogelijk moet worden ingegrepen. Het kan hier dus gaan om een heel klein tumortje!

Voorbeelden
Gekend zijn de kwaadaardige bottumoren bij de grote rassen op gevorderde leeftijd, denk aan de Barsoi, de Leonberger, Ierse Wolfshond en anderen. Kenmerkend is de voortschrijdende kreupelheid die slechts kort reageert op pijnstilling. Soms is de zwelling ter plaatse na verloop van tijd te voelen. Typerend is dat het in de voorpoot bijna altijd voorkomt ver van de elleboog af: boven het polsgewricht (carpus) of dicht bij de boeg: uiteinde schouderblad (scapula) of begin bovenarm (humerus). Daarentegen komt het in de achterpoot juist dicht bij de knie voor: uiteinde dijbeen (femur) of begin scheenbeen (tibia).
In de meeste gevallen kan zelfs amputatie geen uitkomst meer bieden omdat de dieren te groot en /of te zwaar zijn om op 3 poten te lopen. Mogelijk zijn er wel nieuwe ontwikkelingen op komst (zie ook nieuwe mogelijkheden).

De Flatcoated Retriever wordt ook genoemd bij de rassen met een verhoogde kans op een bottumor, bij deze afmetingen en lichaamsgewicht is een leven met 3 poten zeer wel mogelijk.

Ook teentumoren zijn bekend. Deze kunnen zeer kwaadaardig blijken, zelfs de kleine knobbeltjes zijn mogelijk in potentie echte killers. De Dwergschanauzer staat bekend om zijn teentumoren. Kwaadaardige typen als het melanoom en het plaveicelcarcinoom zijn hier geen uitzonderingen. Een snel ingrijpen is dan gewenst.

Een andere, wat meer bijzondere categorie zijn de tumoren aan de kaak. Middelgrote delen van de bovenkaak kunnen verwijderd worden en zelfs zeer grote delen van de onderkaak kunnen verwijderd worden met een verbluffend resultaat, de dieren hebben een hoge levenskwaliteit, kunnen goed eten en kwijlen is lang niet altijd een probleem.

Zeldzamer zijn de ooramputaties vanwege een tumor, dat zien we meer bij katten.

Voordat de operatie kan worden uitgevoerd moet het dier eerst grondig worden onderzocht op uitzaaiingen en andere mogelijk aanwezige aandoeningen. Bloedonderzoek, röntgenfoto’s en echo-onderzoek kunnen hier goede diensten bewijzen. Hiermee wordt echter nooit 100% zekerheid bereikt maar veel kan worden uitgesloten zodat de weg openligt naar een succesvolle behandeling.

Verlamming
Er bestaan verschillende oorzaken die kunnen leiden tot de verlamming van een poot of staart. Meestal heeft dit tot gevolg dat de hond gaat slepen met de poot en daarmee de bovenkant van zijn voet beschadigt. Hierdoor ontstaan chronische verwondingen en die zijn de aanleiding om een amputatie te overwegen. Als de reden voor de verlamming niet progressief is, is te overwegen om de poot te amputeren. De poot was toch al niet functioneel en deze patiëntencategorie loopt dan ook zeer snel weer voldoende goed op 3 poten.
Een verlamde staart wordt vaak bij het uitlaten bevuild en gaat op den duur ontsteken en wonden vertonen. Amputatie is goed mogelijk zonder dat de hond daar al te veel last van ondervind.

Trauma
Trauma, waarbij aanrijdingen bij de hond het lijstje aanvoeren, is de meest voorkomende oorzaak die dermate veel weefsels beschadigd dat functioneel herstel onmogelijk is geworden. Amputatie is dan het enige dat rest. Soms zijn ernstige bijtwonden met infectie tot gevolg de reden voor amputatie, reden dat bijtwonden deskundig beoordeeld en behandeld dienen te worden.
Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat tegenwoordig zeer veel gevallen van ernstige weefselschade opgelost kunnen worden en tot een functioneel herstel komen. De kosten kunnen aanzienlijk zijn en boven de kosten van een amputatie uitstijgen maar het resultaat (het behoud van de poot) kan zeer veel voldoening schenken. Er wordt nog wel eens te vroeg of te gemakkelijk tot amputatie besloten bij trauma.
Zeker bij complexe botbreuken zijn de behandelingsmogelijkheden de laatste jaren enorm toegenomen.
We moeten ons realiseren, zeker bij jonge dieren, dat nergens staat dat er verderop in het leven niet nog een poot wordt getroffen door een blessure of erger en de drie resterende poten dienen goed te functioneren voor voldoende levenskwaliteit.

Het leven na de amputatie

De kwaliteit van leven is na de operatie vaak verrassend goed te nomen. Bij geleidelijk ontstane aandoeningen was de hond al gewend aan een niet functionerende poot en hadden de andere drie het al overgenomen. Was de geamputeerde poot kort voor de operatie nog (bijna) normaal belastbaar dan is het na het ontwaken soms even paniek en is hulp even gewenst bij het gaan staan en uitlaten. Binnen 48 uur zullen ook deze patiënten zich redden op 3 poten.
De chirurgie is complex en ook het cosmetisch eindresultaat moet goed zijn, ervaring op dit gebied zal bijdragen aan een goed eindresultaat.
De pijnstilling rondom de operatie dient zeer zorgvuldig te worden bekeken en uitgevoerd. Met de huidige middels zijn de dieren eigenlijk pijnvrij te houden.

Nieuwe mogelijkheden

Nieuwe mogelijkheden dienen zich aan, zo wordt in het najaar van 2008 het kunstellebooggewricht geïntroduceerd in Europa, dit zou misschien in de toekomst bepaalde amputaties kunnen gaan voorkomen.
Ook komt er nu aandacht voor protheses bij huisdieren. Protheses zijn bij huisdieren niet altijd even gemakkelijk. Het dier moet er niet op gaan liggen kluiven want dat wordt zeer kostbaar.
Ook zijn er grenzen aan de krachten en bewegelijkheid om te voorkomen dat er beschadigingen ontstaan op de stomp ten gevolge van wrijving / irritatie.
Indien een prothese in aanmerking komt dient er wel heel anders chirurgisch te werk te worden gegaan!!
In Canada wordt op dit moment ruime ervaringen opgedaan met protheses en het is te verwachten dat deze opgedane kennis binnen niet al te lange tijd ook in Nederland en België toegepast zal kunnen gaan worden.

Ethische grenzen

Dit is natuurlijk altijd een heel moeilijk en subjectief onderwerp. Technisch gezien kunnen we dieren in een wagentje laten rond bewegen waarbij het theoretisch niet eens nodig is dat ze nog ledematen hebben. Ook zijn er honden (Teckels!) die de rest van hun leven in een draagtas worden rondgedragen met 4 gaten er in voor de niet meer functionerende pootjes.
De wetgeving schiet hier waarschijnlijk te kort en is het aan dierenartsen en eigenaren om de ethische grenzen te bepalen waarbij aangetekend dient te worden dat de dierenarts alleen kan adviseren en dat de cliënt uiteindelijk beslist.

Samenvattend kunnen we stellen dat steeds vaker amputatie door specialistische behandelingen voorkomen kan worden. Is amputatie aan de orde dan is dat een keuze voor het leven, maar…alle betrokkenen moeten goed voor ogen houden welk leven wordt beoordeeld: dat van de hond of dat van de eigenaar? De beslissing moet gebaseerd zijn op de levenskwaliteit van de hond en niet op de emotie van de eigenaar, hoe pijnlijk dat soms ook kan zijn……